Blagajski kraj je postojao kao ljudsko staniste u kontinuitetu od
7000 godina prije nove ere do danas kao pecina, selo, ilirska utvrda, rimski
castrum, feudalna rezidencija, sjediste kadiluka, grad-tvrdava, i
konacno grad. Taj vrlo citak rukopis covjekovog bivstvovanja na ovim
podrucjima pratimo od neolita u Zelenoj pecini. Ilirsku gradinu iz II
i I vijcka p.n.e. Rimljani su pretvorili u castrum. U vrijeme
bizantskog cara Justiniana (527.-565.) izgraden je sistem utvrdenih
gradova na potezu od grada Kostura u Dabrici pored Stoca, Blagaja na Buni do
Biograda kraj Konjica.
Tadasnje naselje Bona, u svojoj knjizi De
administrendo imperio opisao je bizantski car Konstantin Porfirogenet.
Naime, u Zachlumiji, odnosno u sastavu humske
politicko-teritorijalne formacije, Porfirogenet navodi gradove: Ston,
Mokriskik, Oslje, Golumainik (Glumina), Dobriskik (Dabar) i Bonu (Bagaj).
Pokrstavanje Slovena zapoceto u VII,
zavrseno je krajem IX vijeka. Prvi poznati knez Zahumlja bio je Mihajlo
Visevic (910.-950.). Od sredine X vijeka do 1018, godine, Zahumlje je
bilo pod makedonskom upravom. Za vrijeme vladavine Stevana Nemanje
(1114.-l200.) Zahumlje je, sve do prikljucenja Bosni, bilo pod dominacijom
Srpske drzave. Krajem XII vijeka u blagajskom kraju zupan Jurko
je podigao Crkvu,svetog Kuzma i Damjana. Bosanski ban
Stjepun II Kotromanic (1322;1353.) prikljucuje Zahumlje snaznoj
bosanskoj drzavi.
Ban Stjepan II Kotromanic vladao je ”od mora do Save, od
Cetine do Drine”. 1377. godine bosanski velikas
Tvrtko se prog1asio za kralja ”Srbije, Bosne, Primorja,
Humske Zemlje, Dalmacije, Hrvatske, Donjih Krajeva, Zapadnih Krajeva” .
Sandalj Hranic Kosaca i njegov sinovac Stjepan vladali su Humom i
Blagajem. Godine 1448.
Stjepan Vukcic Kosaca se proglasio za
’Hercega od Svetog Save”, nazvavsi se: ”Mi gospodin Stjepan Herceg od
Svetog Save, gospodar Humski i Primorski, veliki vojvoda Kraljevstva
Bosanskog, sin i unuk mnogo postenog i glasitog gospodina Kneza Vukca, i
gospodina Sandalja bivseg velikog vojvode Bosanskog Kraljevstva”.
Po hercegu Stjepanu njegova se
zemlja pocela nazivati Hercegovinom, i zauzimala je prostor od Cetine
do Lima i Morace na jugoistoku, od Neretve do usca Lima na sjeveru, kao i
Duvno i dio Livanjskog polja. Osmanlije su blagajskim krajem zagospodarile
1446. godine smjestivsi u utvrdeni ”Scepan grad” vojnu
posadu. Subur- bijalni dio grada, do tada nenaseljen, postao je
sredistem Blagajskog kadiluka. Po ustaljenom islamskom urbanom ustroju grad
Blagaj je bio podijeljen na pet mahala Carsku mahalu ili Varos, Hasanaginu
ili Donja Dol, Bunsko i Galicici.
Trdava je uvijek bila posebna
teritorijalna jedinica. U osmansko vrijeme Blagaj je imao sedam dzamija, dva
hana, tri musafirhane, hana, medresu, dva mekteba, tekiju, dva kamena mosta,
kiraethanu i sedam mlinica s dvadeset osam mlinova.
Proces islamizacije je u blagajskom kraju tekao do druge polovine XVIII
vijeka, tako da ce vecinu stanovnistva do 1835. godine cini muslimansko, dok
ce za vrijeme austrougarske vladavine broj krscana biti dvostruko veci od
pripadnika islamske vjere. Austrougarski period je obiljezen gradnjom
katolicke i pravoslavne crkve.
Apeiron de Art 5/10/1999
|
